Stopa zysku

Stopa zysku jako podstawowy miernik efektywności działania kapitalistycznego przedsiębiorstwa jest jednocześnie głównym kryterium zastosowania kapitału. W warunkach wolnej konkurencji dążenia kapitalistów do osiągania jak największej stopy zysku powodują przepływ kapitałów z dziedzin mniej rentownych do bardziej rentownych. Wywołuje to tendencję do wyrównywania się stóp zysku (por. rozdział XIV). W warunkach monopolu i monopolistycznej konkurencji występują bariery ograniczające przepływ kapitałów. Prowadzi to do utrzymywania wyższej stopy zysku przez przedsiębiorstwa monopolistyczne oraz do przechwytywania przez nie części wartości dodatkowej wytwarzanej w sferze nie zmonopolizowanej. W socjalizmie zysk jest formą realizowanego przez przedsiębiorstwa produktu dodatkowego. Jego znaczenie i funkcje zależą przede wszystkim od systemu funkcjonowania gospodarki. W systemie nakazowo-rozdzielczym, o dużym stopniu centralizacji decyzji, w którym przedsiębiorstwa otrzymują dyrektywne zadania ilościowo-wartościowe, wyznaczające wartość produkcji, oraz środki w formie limitów określających również koszty, rola zysku jest ograniczona — występuje on głównie jako kategoria rozliczeniowa. Możliwości odgrywania przez zysk roli czynnika motywującego do osiągania wysokiej efektywności działania są w tym systemie niewielkie. Przyczynia się do tego także przetargowy charakter ustalanych zadań oraz przydzielanych środków.
finanse starożytnych zabytków myśląc